Tο να αντιλαμβανόμαστε τη μνήμη τοποθετώντας την στο μέλλον, σημαίνει ότι αναστοχαζόμαστε σε βάθος την εμπειρία της νοσταλγίας. Όπως είδαμε, η πρώτη μορφή της νοσταλγίας βασίζεται στην ακινησία, στο μαρμάρωμα και στην εξιδανίκευση: το νοσταλγικό υποκείμενο εμφανίζεται ως απορροφημένο από τη μνήμη, και η οδύνη του συνίσταται στην αδυναμία του να ανακτήσει πλέον το (εξιδανικευμένο) παρελθόν που έχασε οριστικά. Είναι η νοσταλγία-θρήνος: το βλέμμα στραμμένο προς τα πίσω θα επιθυμούσε να ανακτήσει αυτό που ο χρόνος όρισε ως μη ανακτώμενο: τη χαμένη παιδική ηλικία, τη σωματική δύναμη της νεανικής ηλικίας, τη ζωή στην πιο ευτυχισμένη εποχή της, το πρώτο φιλί, τα αντικείμενα που αγαπήσαμε κ.λ.π. Αντίθετα, η νοσταλγία που ανοίγεται στο μέλλον, με αφετηρία μια επίσκεψη από το παρελθόν, είναι νοσταλγία που εκφράζει ευγνωμοσύνη. Είναι η νοσταλγία που προκαλείται από το φως των νεκρών αστεριών. Η επιστροφή του παρελθόντος δεν δημιουργεί σε αυτή την περίπτωση την επιθυμία μιας συντηρητικής επιστροφής σε εκείνο που υπήρξε, δεν δημιουργεί επίσης την επιθυμία της επιστροφής -διότι δεν υπάρχει κανένας τόπος για να επιστρέψομε, διότι το ουράνιο σώμα του αστεριού έχει πεθάνει οριστικά-, αλλά εκπέμπει ένα νέο φως, ανανεώνει την υπόσχεση μιας συνάντησης που επιμένει, που δεν σβήνει, που μας παρακινεί να ζήσουμε ακόμα πιο έντονα. Υπό αυτή την έννοια δεν είναι μια νοσταλγία αυτού που ζήσαμε αλλά όλων αυτών που μπορούμε ακόμα να ζήσουμε. Νοσταλγία για αυτό που δεν έχουμε ακόμα δει, γνωρίσει, συναντήσει, βιώσει. Ένα είδος νοσταλγίας-ευγνωμοσύνης, αντίθετη προς τη νοσταλγία-θρήνο, ευχαριστεί για αυτή την απρόσμενη επίσκεψη του παρελθόντος που, προερχόμενη από αλλού, διέκοψε τη συνηθισμένη μας σχέση με τον κόσμο. Αυτό που ήδη υπήρξε χτυπά σε αυτή την περίπτωση την πόρτα μας, όχι ως ένα φάντασμα που δεν θέλει να πεθάνει αλλά ως ακτινοβολούσα δύναμη. Είναι ένα παρελθόν που δεν κουβαλάει ενοχή και θρήνο αλλά ένα συναίσθημα βαθιάς ευγνωμοσύνης. Και, υπό αυτή την έννοια δεν είναι μονάχα παρελθόν, αλλά υπόσχεση για το μέλλον.

Massimo Recalcati, “Το φως των νεκρών αστεριών”